Wat gebeurde er bij De Waag in Schoonhoven?
Eethuis De Waag, gevestigd in een rijksmonument aan de Dam in Schoonhoven, plaatste onlangs een pergola op het terras ter vervanging van grote parasols. Mede-eigenaar Marcus Brand stelt dat dit gebeurde met goedkeuring van de gemeente Krimpenerwaard, nadat een eerdere vergunning voor een serre was ingetrokken. Er was overleg met de buurt en de historische vereniging, en er is niets aan het gebouw zelf aangetast. Toch tekende een buurtbewoner bezwaar aan. De gemeente liet daarop weten dat de pergola op advies van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed moet worden afgebroken. Volgens Brand was er wel toestemming van de gemeente, maar bleek er een vergunning nodig te zijn en was die procedure niet in gang gezet. Het oordeel van de Rijksdienst kwam bovendien tot stand op basis van een tekening, niet op basis van wat er daadwerkelijk staat.
Waarom is een vergunning bij een monument sneller nodig?
Een terrasoverkapping of pergola valt meestal onder een 'bijbehorend bouwwerk'. Volgens het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) kan zo'n bouwwerk onder voorwaarden vergunningvrij worden gebouwd, maar die voorwaarden staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) én in het omgevingsplan. Bij een monument of beschermd stadsgezicht vervalt die vergunningvrijheid vaak of gelden strengere eisen. De zaak in Schoonhoven onderstreept dat een mondelinge of informele goedkeuring van de gemeente niet genoeg is. Zolang de vergunningprocedure niet formeel is doorlopen, kan een bezwaarmaker zich op het ontbreken daarvan beroepen. De Rijksdienst Cultureel Erfgoed adviseert vervolgens over de impact op het monument, en dat advies kan negatief uitpakken, zelfs als de constructie losstaat van het gebouw.
Wat is een bijbehorend bouwwerk precies?
IPLO definieert een bijbehorend bouwwerk als een uitbreiding van een hoofdgebouw of een functioneel met het hoofdgebouw verbonden gebouw of ander bouwwerk met een dak. Denk aan een aanbouw, serre, tuinhuis, carport of pergola. Bij een woning is de woning het hoofdgebouw. Het gebruik van het bijbehorend bouwwerk moet behulpzaam of ondersteunend zijn aan het hoofdgebouw, bijvoorbeeld als berging of hobbyruimte. Voor een horecaterras bij een monument ligt dat anders: het terras ondersteunt weliswaar het gebruik van het pand, maar de monumentale status en de zichtlocatie maken dat de ruimtelijke inpassing zwaarder weegt. Daarom is het advies van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed in zo'n geval doorslaggevend.
Wat betekent dit voor jouw zonwering of pergola?
Woon je in een monument of in een beschermd stadsgezicht, vraag dan altijd eerst schriftelijk bij je gemeente na of een vergunning nodig is. Laat je niet geruststellen door een informeel akkoord of een eerdere afwijzing van een ander plan. Zorg dat de vergunningprocedure daadwerkelijk wordt gestart en afgerond voordat je iets plaatst. Houd er rekening mee dat de Rijksdienst Cultureel Erfgoed kan adviseren op basis van tekeningen, niet op basis van het eindresultaat. Een pergola of terrasoverkapping kan nog steeds een goede oplossing zijn tegen hitte, maar dan wel met de juiste papieren. Wil je weten welke zonwering het best werkt tegen warmte, lees dan beste zonwering tegen warmte: wat werkt echt. Twijfel je tussen binnen- of buitenzonwering, dan helpt binnen- of buitenzonwering? Wat werkt echt tegen hitte je verder.
Hoe voorkom je problemen met een pergola of zonwering?
De les uit Schoonhoven is duidelijk: papierwerk is geen formaliteit maar je bescherming. Vraag bij twijfel een vooroverleg aan bij de gemeente en leg afspraken schriftelijk vast. Betrek buren vroegtijdig, maar besef dat een bezwaarprocedure ook dan nog mogelijk is. Laat je bij een monument adviseren door een specialist die ervaring heeft met erfgoed en omgevingsvergunningen. Kijk daarnaast naar de constructie zelf: een cassettescherm of uitvalscherm kan een terras beschaduwen zonder dat er een bouwwerk met dak nodig is. Meer over de verschillen tussen schermen lees je in cassette- of open-armscherm: bescherming en onderhoud. En voor materiaalkeuze is er doeken & materialen: screendoek, acryl en aluminium.
Bronnen
- Pergola bij De Waag moet weg na bezwaar: ondernemer verbijsterd - RTV Midden Holland
- IPLO — vergunningvrije bijbehorende bouwwerken
Veelgestelde vragen
Mag ik zonder vergunning zonwering aan een monument hangen?
Nee, bij een monument of beschermd stadsgezicht is vrijwel altijd een vergunning nodig, ook voor zonwering of een pergola. Vraag dit altijd vooraf schriftelijk na bij je gemeente.
Wat is een bijbehorend bouwwerk?
Een bijbehorend bouwwerk is een uitbreiding van een hoofdgebouw of een functioneel daarmee verbonden bouwwerk met een dak, zoals een aanbouw, serre, carport of pergola. De voorwaarden voor vergunningvrij bouwen staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving en het omgevingsplan.
Geldt een beschermd stadsgezicht ook voor de achtergevel?
Ja, een beschermd stadsgezicht kan ook gelden voor achtergevels en niet direct zichtbare delen. De regels zijn niet beperkt tot de voorzijde; ook aan de achterkant kan een vergunning nodig zijn.
Wat kan ik doen als mijn pergola al geplaatst is zonder vergunning?
Neem direct contact op met je gemeente en vraag of legalisatie mogelijk is. Wacht niet op een handhavingsverzoek of bezwaar van buren, want dan wordt de situatie lastiger om te herstellen.